Emerytura powszechna po wcześniejszej emeryturze może być niższa z powodu pomniejszenia jej podstawy o wcześniej pobrane świadczenia.Warto zweryfikować sytuację prawną w szczególności u kobiet z roczników 1954-1966 oraz u mężczyzn z roczników 1949-1952 albo 1954-1961, zwłaszcza jeśli wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyłeś przed 6 czerwca 2012 r. Wyjaśniamy, z czego wynika problem, jakie daty są kluczowe i co sprawdzić w swoich decyzjach ZUS.
Najważniejsze informacje
- Problem dotyczy osób, którym ZUS pomniejszył podstawę emerytury powszechnej o sumę wcześniej pobranych emerytur.
- Ważne są dwie daty: złożenie wniosku o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. oraz osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego po 31 grudnia 2012 r.
- Sam rocznik nie gwarantuje jednak prawa do wyższej emerytury. Każdą sprawę trzeba ocenić indywidualnie.
Dlaczego problem dotyczy także młodszych roczników?
Od 1 stycznia 2013 r. obowiązuje mechanizm wynikający z art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten przewiduje pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury powszechnej o sumę wcześniej pobranych emerytur, jeżeli pobierałeś świadczenie objęte tym rozwiązaniem.
W praktyce oznacza to, że jeśli przez kilka lat korzystałeś z wcześniejszej emerytury, po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego mogłeś otrzymać niższe świadczenie, niż zakładałeś.
Szczególne znaczenie ma tutaj wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (sygn. SK 140/20). Trybunał zakwestionował stosowanie art. 25 ust. 1b wobec określonej grupy osób, które złożyły wnioski o wcześniejsze świadczenia przed 6 czerwca 2012 r. Emeryci, którzy zdecydowali się na wcześniejsze świadczenie przed ogłoszeniem zmian w prawie, nie mogli bowiem przewidzieć, że w przyszłości pobieranie emerytury wpłynie na pomniejszenie podstawy obliczenia ich emerytury powszechnej.
Czy wiek emerytalny osiągnięty po 31 grudnia 2012 r. ma znaczenie?
Tak, to jeden z podstawowych warunków, które musisz zweryfikować w swojej dokumentacji. Osoby osiągające powszechny wiek emerytalny już po wejściu w życie nowych przepisów (czyli po 31 grudnia 2012 r.) mogły zostać objęte mechanizmem pomniejszania podstawy świadczenia.
Powszechny wiek emerytalny wynosi:
- 60 lat – w przypadku kobiet;
- 65 lat – w przypadku mężczyzn.
Czy osoby z roczników 1955, 1956 i 1957 mają szansę na wyższą emeryturę?
Osoby z tych roczników powinny dokładnie sprawdzić swoje decyzje ZUS. Jeżeli wcześniej pobierałeś emeryturę przyznaną na preferencyjnych zasadach, a następnie Twoja emerytura powszechna została pomniejszona o kwotę wcześniej pobranych świadczeń, może istnieć podstawa do analizy prawnej.
Nie należy jednak zakładać, że każdy emeryt z roczników 1955, 1956 czy 1957 automatycznie otrzyma podwyżkę. Decydujące znaczenie ma rodzaj wcześniejszego świadczenia, data złożenia pierwotnego wniosku oraz indywidualne okoliczności Twojej sprawy.
Co należy sprawdzić w decyzjach ZUS?
Najważniejsze jest ustalenie, czy ZUS rzeczywiście zastosował w Twoim przypadku pomniejszenie przewidziane w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.
Weryfikując dokumentację, zwróć uwagę na następujące elementy:
- Pierwotny wniosek o wcześniejszą emeryturę – jego data złożenia (zwłaszcza przed 6 czerwca 2012 r.) ma kluczowe znaczenie.
- Decyzję przyznającą wcześniejsze świadczenie – pozwala ustalić jego rodzaj i podstawę prawną.
- Decyzję o przyznaniu emerytury powszechnej – sprawdź w niej sposób obliczenia podstawy świadczenia oraz informację o odliczeniu sumy wcześniej pobranych emerytur.
Jeżeli nie posiadasz kompletu dokumentów w domu, możesz wystąpić do ZUS z wnioskiem o wydanie ich duplikatów.
Dlaczego warto przeanalizować swoją decyzję emerytalną?
Nawet niewielka różnica w miesięcznej wysokości świadczenia przekłada się na znaczącą kwotę w dłuższej perspektywie. Przykładowo, jeśli po analizie okaże się, że Twoja emerytura powinna być wyższa o 300 zł miesięcznie, daje to 3 600 zł różnicy w ciągu roku i 18 000 zł w ciągu pięciu lat (jest to wyliczenie orientacyjne, bez uwzględnienia waloryzacji).
Warto więc zgromadzić dokumenty z ZUS i poddać je weryfikacji prawnej, aby ustalić, czy w Twojej sytuacji istnieją podstawy do wystąpienia o ponowne, korzystniejsze ustalenie wysokości emerytury.
Czy rocznik 1955 może ubiegać się o ponowne przeliczenie emerytury?
Tak, jeżeli spełnia odpowiednie warunki. Należy sprawdzić przede wszystkim, czy wniosek o wcześniejszą emeryturę został złożony przed 6 czerwca 2012 r. oraz czy później zastosowano pomniejszenie podstawy emerytury powszechnej.
Czy ZUS sam podwyższy emeryturę?
Nie należy zakładać automatycznego przeliczenia. W wielu przypadkach konieczne jest złożenie odpowiedniego wniosku i przedstawienie argumentacji prawnej.
Co zrobić, jeśli nie mam w domu decyzji z ZUS lub pierwotnego wniosku o wcześniejszą emeryturę?
Brak dokumentów w domu nie zamyka drogi do weryfikacji Twojej sprawy. Możesz wystąpić do ZUS z wnioskiem o wydanie duplikatów pierwotnego wniosku o wcześniejszą emeryturę, decyzji przyznającej to świadczenie oraz decyzji o przyznaniu emerytury powszechnej, aby sprawdzić sposób obliczenia podstawy wymiaru.