Wniosek o przyznanie wcześniejszej emerytury złożony przed 6 czerwca 2012 r. może mieć istotne znaczenie dla osób, którym ZUS pomniejszył emeryturę powszechną o kwoty wcześniej pobranych świadczeń. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20, zakwestionował stosowanie takiego pomniejszenia wobec określonej grupy ubezpieczonych. Kluczowe są nie tylko data złożenia wniosku o przyznanie wcześniejszej emerytury, ale również moment osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego.
Co oznacza data 6 czerwca 2012 r. w sprawie o emeryturę?
Data 6 czerwca 2012 r. jest bardzo ważna dla osób, które przeszły na emeryturę wcześniejszą, a po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego chciały otrzymywać emeryturę na nowych zasadach. Tego dnia ogłoszono zmianę przepisów, która mogła spowodować, że ich późniejsza emerytura będzie niższa.
Na czym polegała ta zmiana? ZUS zaczął pomniejszać emeryturę powszechną o sumę wcześniej wypłaconych emerytur. Oznacza to, że jeśli ktoś przez kilka lat pobierał wcześniejszą emeryturę, ZUS mógł odjąć te wypłacone kwoty przy obliczaniu wysokości jego późniejszego świadczenia. Właśnie dlatego data 6 czerwca 2012 r. ma tak duże znaczenie. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 czerwca 2024 r. (sygn. SK 140/20) uznał, że pomniejszanie emerytury w taki sposób wobec określonej grupy osób, które złożyły wnioski przed tą datą, było niezgodne z Konstytucją.
Co to oznacza dla emeryta? Jeśli wniosek o przyznanie wcześniejszej emerytury został złożony przed 6 czerwca 2012 r., warto sprawdzić, czy ZUS pomniejszył późniejszą emeryturę powszechną o wcześniej pobrane świadczenia. Nie oznacza to automatycznie, że emerytura zostanie podwyższona, ale może być podstawą do sprawdzenia, czy w danej sprawie można ubiegać się o ponowne przeliczenie emerytury.
Dlaczego liczy się wniosek sprzed 6 czerwca 2012 r., a nie tylko data przyznania emerytury?
W wyroku SK 140/20 Trybunał wskazał na osoby, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń objętych art. 25 ust. 1b przed 6 czerwca 2012 r. To istotne rozróżnienie, ponieważ data złożenia wniosku i data wydania decyzji przez ZUS nie muszą być takie same.
Przykładowo: ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie wcześniejszej emerytury 25 maja 2012 r., ale ZUS wydał decyzję dopiero w lipcu 2012 r. Sama późniejsza data decyzji nie przesądza, że ubezpieczony nie spełnia warunku dotyczącego daty wniosku. Trzeba sprawdzić dokumenty i ustalić, jakiego świadczenia dotyczył wniosek.
Dlaczego wiek emerytalny po 31 grudnia 2012 r. ma znaczenie?
Ważne jest nie tylko to, kiedy ktoś złożył wniosek o przyznanie wcześniejszej emerytury, ale również to, kiedy osiągnął wiek uprawniający go do emerytury powszechnej, czyli emerytury przyznawanej po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.
Od 1 stycznia 2013 r. obowiązywały przepisy, na podstawie których ZUS mógł pomniejszać emeryturę powszechną o środki wypłacone wcześniej w ramach wcześniejszej emerytury. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 czerwca 2024 r. uznał, że takie pomniejszenie było niezgodne z Konstytucją w odniesieniu do określonej grupy osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r.
Kogo może dotyczyć wyrok SK 140/20?
Wyrok jest istotny przede wszystkim dla osób, które przed 6 czerwca 2012 r. złożyły wniosek o jedno ze świadczeń objętych art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, a następnie otrzymały emeryturę powszechną pomniejszoną o wcześniej pobrane świadczenia.
Wstępna analiza może być szczególnie przydatna dla kobiet z roczników 1954–1966 oraz mężczyzn z roczników 1949–1952 i 1954–1961. Są to grupy, które warto objąć sprawdzeniem pod kątem daty wniosku o wcześniejszą emeryturę, rodzaju emerytury i momentu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego.
Przykład: czy wniosek z maja 2012 r. może mieć znaczenie?
Załóżmy, że kobieta urodzona w 1958 r. złożyła wniosek o wcześniejszą emeryturę 20 maja 2012 r. ZUS przyznał jej świadczenie, a po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego wystąpiła o emeryturę powszechną. Przy jej obliczaniu ZUS pomniejszył podstawę świadczenia o sumę wcześniej pobranych emerytur.
Jeżeli te okoliczności zostaną potwierdzone, sprawa może wymagać analizy pod kątem wyroku SK 140/20. Nie można jednak przesądzić wyniku wyłącznie na podstawie daty urodzenia i wniosku z maja 2012 r. Ostateczna ocena wymaga odrębnej analizy decyzji ZUS.
Czy wcześniejsza emerytura przed 6 czerwca 2012 r. daje prawo do wyższego świadczenia?
Nie automatycznie. Data wniosku jest ważną przesłanką, ale trzeba również sprawdzić rodzaj wcześniejszej emerytury, datę nabycia prawa do emerytury powszechnej i to, czy ZUS zastosował pomniejszenie na podstawie art. 25 ust. 1b.
Co oznacza data 6 czerwca 2012 r. w sprawie emerytury?
Data 6 czerwca 2012 r. to dzień ogłoszenia zmiany przepisów, która pozwoliła ZUS pomniejszać emeryturę powszechną o wcześniej pobrane świadczenia. Trybunał Konstytucyjny uznał takie pomniejszanie za niezgodne z Konstytucją w przypadku określonej grupy osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed tą datą.
Czy wiek emerytalny osiągnięty po 31 grudnia 2012 r. ma znaczenie?
Tak. Trybunał wskazał, że skutki wyroku dotyczą osób, które nie nabyły prawa do emerytury powszechnej przed 1 stycznia 2013 r. Samo osiągnięcie wieku po tej dacie nie przesądza jednak o wyniku sprawy – konieczne jest sprawdzenie pozostałych warunków.