Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. w sprawie SK 140/20 dał nadzieję wielu emerytom, których emerytura powszechna została pomniejszona o wcześniej pobrane świadczenia. Wiele osób zastanawia się jednak, dlaczego ZUS nie przelicza emerytur automatycznie po wyroku TK i czy konieczne jest samodzielne złożenie wniosku o ponowne przeliczenie emerytury.

W praktyce samo wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie oznacza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych automatycznie zmieni wszystkie wcześniejsze decyzje. W wielu przypadkach emeryt musi sam wystąpić do ZUS lub podjąć dalsze działania prawne.

Czy ZUS ma obowiązek stosować wyrok Trybunału Konstytucyjnego? 

Wyroki Trybunału Konstytucyjnego mają znaczenie dla stosowania przepisów prawa. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy trzeba przełożyć konkretne orzeczenie na sytuację konkretnego ubezpieczonego.

Nie każda sprawa dotycząca wcześniejszej emerytury jest identyczna. Znaczenie mogą mieć daty, treść decyzji ZUS, moment złożenia wniosku oraz sposób obliczenia emerytury powszechnej. Z tego powodu ZUS może nie dokonywać automatycznego przeliczenia świadczenia każdej osoby, która pobierała emeryturę wcześniejszą. W niektórych przypadkach konieczne może być indywidualne postępowanie i wykazanie, że konkretna osoba znajduje się w sytuacji objętej problemem rozstrzygniętym przez TK.

Dopiero analiza dokumentów pozwala ustalić, czy w danej sprawie istnieją podstawy do wystąpienia o zmianę decyzji.

Trójwymiarowy, czarny, błyszczący symbol waluty Euro (€) na jasnym tle.

Kogo może dotyczyć wyrok TK SK 140/20?

W każdym przypadku trzeba przeanalizować historię emerytalną danej osoby.

Szczególnie istotna jest sytuacja osób, które najpierw otrzymały wcześniejszą emeryturę na złożony wniosek przed 6 czerwca 2012r., a następnie po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego wystąpiły o emeryturę powszechną. Jeżeli przy obliczaniu emerytury powrzechnej ZUS odjął kwoty wcześniej pobranych emerytur, sprawa może wymagać szczegółowej analizy.

Wśród osób, których sytuacja może być związana z tym problemem, wskazuje się między innymi kobiety urodzone w latach 1954–1966 oraz mężczyzn urodzonych w latach 1949–1952 i 1954–1961.

    Kiedy wyrok TK może nie mieć zastosowania?

    Nie każda osoba pobierająca wcześniejszą emeryturę może liczyć na ponowne ustalenie świadczenia.

    Przede wszystkim problem może nie dotyczyć osoby, która w ogóle nie pobierała wcześniejszej emerytury. Podobnie sytuacja może wyglądać w przypadku osób, których wniosek o wcześniejszą emeryturę został złożony po 5 czerwca 2012 r.

    Znaczenie ma również to, czy emerytura powszechna została rzeczywiście pomniejszona o wcześniej pobrane świadczenia. Jeżeli ZUS nie zastosował takiego mechanizmu, podstawa do powoływania się na problem będący przedmiotem wyroku może być inna.

    Nowoczesny, szklany wieżowiec banku z dużym napisem „BANK” pod kątem oraz logo kancelarii w rogu.

    Czy ZUS powinien wyrównać emeryturę za poprzednie lata?

    Jednym z najważniejszych pytań jest kwestia wyrównania emerytury po wyroku TK SK 140/20.

    Samo stwierdzenie niekonstytucyjności określonego rozwiązania nie oznacza automatycznie, że każdy emeryt otrzyma wyrównanie za cały okres, w którym pobierał niższe świadczenie.

    Możliwość uzyskania wyrównania zależy od indywidualnej sytuacji oraz sposobu prowadzenia sprawy. Znaczenie mają między innymi wcześniejsze decyzje ZUS, daty ich wydania, ewentualne postępowania sądowe oraz podstawa prawna, na której opiera się żądanie.

    Czy kolejne roczniki również mogą zostać objęte zmianami?

    W związku ze zmianami dotyczącymi wieku emerytalnego i kolejnych grup ubezpieczonych temat może dotyczyć również następnych roczników.

    W 2027 r. wskazywane są między innymi kobiety urodzone w 1967 r. oraz mężczyźni urodzeni w 1962 r. W 2028 r. mogą dołączyć kobiety z rocznika 1968 oraz mężczyźni z rocznika 1963.

    Również w tych przypadkach sam rocznik nie będzie jednak wystarczający. Konieczne będzie sprawdzenie pozostałych warunków i dokumentów związanych z wcześniejszą oraz powszechną emeryturą.

    Czy każdy emeryt, który pobierał wcześniejszą emeryturę, może skorzystać z wyroku TK?

    Nie. Znaczenie mają między innymi rocznik, data złożenia wniosku o wcześniejszą emeryturę, sposób obliczenia emerytury powszechnej oraz treść decyzji wydanych przez ZUS.

    Czy można odwołać się od decyzji ZUS?

    Tak. Jeżeli ZUS wyda decyzję, z którą emeryt się nie zgadza, w określonych sytuacjach możliwe jest złożenie odwołania do sądu. Trzeba jednak zwrócić uwagę na terminy i prawidłowe sformułowanie odwołania.