Emerytura powszechna po wcześniejszej emeryturze może być niższa z powodu pomniejszenia jej podstawy o wcześniej pobrane świadczenia.Warto zweryfikować sytuację prawną w szczególności u kobiet z roczników 1954-1966 oraz u mężczyzn z roczników 1949-1952 albo 1954-1961, zwłaszcza jeśli wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyłeś przed 6 czerwca 2012 r. Wyjaśniamy, z czego wynika problem, jakie daty są kluczowe i co sprawdzić w swoich decyzjach ZUS.

Najważniejsze informacje

  • Problem dotyczy osób, którym ZUS pomniejszył podstawę emerytury powszechnej o sumę wcześniej pobranych emerytur.
  • Ważne są dwie daty: złożenie wniosku o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. oraz osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego po 31 grudnia 2012 r.
  • Sam rocznik nie gwarantuje jednak prawa do wyższej emerytury. Każdą sprawę trzeba ocenić indywidualnie.

Dlaczego problem dotyczy także młodszych roczników?

Od 1 stycznia 2013 r. obowiązuje mechanizm wynikający z art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten przewiduje pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury powszechnej o sumę wcześniej pobranych emerytur, jeżeli pobierałeś świadczenie objęte tym rozwiązaniem.

W praktyce oznacza to, że jeśli przez kilka lat korzystałeś z wcześniejszej emerytury, po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego mogłeś otrzymać niższe świadczenie, niż zakładałeś.

Szczególne znaczenie ma tutaj wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (sygn. SK 140/20). Trybunał zakwestionował stosowanie art. 25 ust. 1b wobec określonej grupy osób, które złożyły wnioski o wcześniejsze świadczenia przed 6 czerwca 2012 r. Emeryci, którzy zdecydowali się na wcześniejsze świadczenie przed ogłoszeniem zmian w prawie, nie mogli bowiem przewidzieć, że w przyszłości pobieranie emerytury wpłynie na pomniejszenie podstawy obliczenia ich emerytury powszechnej.

kobieta w wieku emerytalnym siedząca przy stole, obok niej kalkulator i skarbonka świnka z monetami

Czy wiek emerytalny osiągnięty po 31 grudnia 2012 r. ma znaczenie?

Tak, to jeden z podstawowych warunków, które musisz zweryfikować w swojej dokumentacji. Osoby osiągające powszechny wiek emerytalny już po wejściu w życie nowych przepisów (czyli po 31 grudnia 2012 r.) mogły zostać objęte mechanizmem pomniejszania podstawy świadczenia.

Powszechny wiek emerytalny wynosi:

  • 60 lat – w przypadku kobiet;
  • 65 lat – w przypadku mężczyzn.

    Czy osoby z roczników 1955, 1956 i 1957 mają szansę na wyższą emeryturę?

    Osoby z tych roczników powinny dokładnie sprawdzić swoje decyzje ZUS. Jeżeli wcześniej pobierałeś emeryturę przyznaną na preferencyjnych zasadach, a następnie Twoja emerytura powszechna została pomniejszona o kwotę wcześniej pobranych świadczeń, może istnieć podstawa do analizy prawnej.

    Nie należy jednak zakładać, że każdy emeryt z roczników 1955, 1956 czy 1957 automatycznie otrzyma podwyżkę. Decydujące znaczenie ma rodzaj wcześniejszego świadczenia, data złożenia pierwotnego wniosku oraz indywidualne okoliczności Twojej sprawy.

    kobieta i mężczyzna w wieku emerytalnym siedzący na kanapie  z dokumentami w dłoniach

    Co należy sprawdzić w decyzjach ZUS?

    Najważniejsze jest ustalenie, czy ZUS rzeczywiście zastosował w Twoim przypadku pomniejszenie przewidziane w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

    Weryfikując dokumentację, zwróć uwagę na następujące elementy:

    • Pierwotny wniosek o wcześniejszą emeryturę – jego data złożenia (zwłaszcza przed 6 czerwca 2012 r.) ma kluczowe znaczenie.
    • Decyzję przyznającą wcześniejsze świadczenie – pozwala ustalić jego rodzaj i podstawę prawną.
    • Decyzję o przyznaniu emerytury powszechnej – sprawdź w niej sposób obliczenia podstawy świadczenia oraz informację o odliczeniu sumy wcześniej pobranych emerytur.

    Jeżeli nie posiadasz kompletu dokumentów w domu, możesz wystąpić do ZUS z wnioskiem o wydanie ich duplikatów.

    Dlaczego warto przeanalizować swoją decyzję emerytalną?

    Nawet niewielka różnica w miesięcznej wysokości świadczenia przekłada się na znaczącą kwotę w dłuższej perspektywie. Przykładowo, jeśli po analizie okaże się, że Twoja emerytura powinna być wyższa o 300 zł miesięcznie, daje to 3 600 zł różnicy w ciągu roku i 18 000 zł w ciągu pięciu lat (jest to wyliczenie orientacyjne, bez uwzględnienia waloryzacji).

    Warto więc zgromadzić dokumenty z ZUS i poddać je weryfikacji prawnej, aby ustalić, czy w Twojej sytuacji istnieją podstawy do wystąpienia o ponowne, korzystniejsze ustalenie wysokości emerytury.

    Czy rocznik 1955 może ubiegać się o ponowne przeliczenie emerytury?

    Tak, jeżeli spełnia odpowiednie warunki. Należy sprawdzić przede wszystkim, czy wniosek o wcześniejszą emeryturę został złożony przed 6 czerwca 2012 r. oraz czy później zastosowano pomniejszenie podstawy emerytury powszechnej.

    Czy ZUS sam podwyższy emeryturę?

    Nie należy zakładać automatycznego przeliczenia. W wielu przypadkach konieczne jest złożenie odpowiedniego wniosku i przedstawienie argumentacji prawnej.

    Co zrobić, jeśli nie mam w domu decyzji z ZUS lub pierwotnego wniosku o wcześniejszą emeryturę?

    Brak dokumentów w domu nie zamyka drogi do weryfikacji Twojej sprawy. Możesz wystąpić do ZUS z wnioskiem o wydanie duplikatów pierwotnego wniosku o wcześniejszą emeryturę, decyzji przyznającej to świadczenie oraz decyzji o przyznaniu emerytury powszechnej, aby sprawdzić sposób obliczenia podstawy wymiaru.