CHECKLISTA: Czy moja emerytura kwalifikuje się do ponownego przeliczenia i wyrównania z ZUS w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego? – 5 warunków do sprawdzenia w 5 minut

Czy moja emerytura kwalifikuje się do ponownego przeliczenia? Pytanie zadaje sobie zapewne wielu emerytów. Ta krótka checklista pozwoli Ci w kilka minut ocenić Twoją sytuację bez wychodzenia z domu i bez znajomości skomplikowanych przepisów prawa.

Czy mój rocznik i typ świadczenia pasują do kryteriów?

Pierwszym krokiem jest weryfikacja swojej daty urodzenia oraz momentu przejścia na emeryturę wcześniejszą. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy przede wszystkim osób urodzonych w latach 1949–1966. Oznacza to, że jeśli jesteś w tej grupie wiekowej (a wykonywany przez Ciebie zawód dał podstawę do przejścia na emeryturę wcześniejszą) jest możliwe, że przy obliczaniu podstawy emerytury powszechnej mógł być zastosowany wadliwy mechanizm.

Oznacza to, że sam fakt bycia emerytem nie wystarcza – trzeba urodzić się w odpowiednim przedziale czasowym (a następnie spełnić dodatkowe wymogi określone przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku SK 140/20). W przypadku mężczyzn są to roczniki 1949–1952 oraz 1954–1961, a w przypadku kobiet są to roczniki 1954–1966.

Czy moja emerytura powszechna została pomniejszona?

Co kryje się pod pojęciem pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o sumę pobranych świadczeń wcześniejszych? Oznacza to, że organ emerytalny, czyli ZUS, obliczając emeryturę na podstawie obowiązujących przepisów, pomniejsza podstawę jej obliczenia o kwotę wcześniej pobranych świadczeń. Jeśli zauważysz w swojej decyzji emerytalnej zabieg matematyczny oznaczony znakiem „minus”, to sygnał do działania.

Czy wniosek o emeryturę wcześniejszą złożono przed 6 czerwca 2012 r.?

Data złożenia wniosku o emeryturę wcześniejszą może mieć ogromne znaczenie dla sposobu obliczenia Twojej późniejszej emerytury powszechnej. Nagła zmiana prawa, ogłoszona 6 czerwca 2012 r. i obowiązująca od 1 stycznia 2013 r., wprowadziła niekorzystną zasadę: przy obliczaniu emerytury w powszechnym wieku podstawa świadczenia mogła zostać pomniejszona o sumę wcześniej pobranych emerytur.

Sprawdź datę wpływu wniosku do ZUS – najlepiej na pierwszej decyzji dotyczącej emerytury wcześniejszej lub w dokumentacji znajdującej się w ZUS. To właśnie ta data może mieć kluczowe znaczenie dla oceny Twojej sytuacji.

Czy powszechny wiek emerytalny osiągnięto po 1 stycznia 2013 r.?

Problem dotyczył przede wszystkim osób, które wcześniej zdecydowały się na emeryturę wcześniejszą, nie mając jeszcze możliwości przewidzenia skutków zmiany przepisów, a następnie dopiero w 2013 r. lub później osiągnęły powszechny wiek emerytalny. W szczególnej sytuacji znalazły się m.in. kobiety z rocznika 1953.

Dlatego sprawdź nie tylko datę przyznania emerytury powszechnej, ale przede wszystkim datę złożenia pierwotnego wniosku o emeryturę wcześniejszą. Jeżeli wniosek o emeryturę wcześniejszą został złożony przed 6 czerwca 2012 r., a powszechny wiek emerytalny został osiągnięty po 1 stycznia 2013 r. lub później, warto dokładnie sprawdzić, czy Twoje świadczenie zostało obliczone prawidłowo i czy nie zastosowano wobec Ciebie niekorzystnego pomniejszenia.

Czy wiesz, jak złożyć wniosek i na jakie wsparcie liczyć?

Ostatni warunek to podjęcie faktycznego kroku i złożenie druku ERPO lub pisma powołującego się na niekonstytucyjność przepisów (Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., sygn. akt SK 140/20). Uznał on za niezgodny z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. bez świadomości, że ZUS pomniejszy im w przyszłości świadczenie powszechne. ZUS rzadko oddaje pieniądze z urzędu dla wszystkich poszkodowanych grup poza nielicznymi wyjątkami. Samo oczekiwanie na ruch ze strony urzędu rzadko przynosi skutek, a aktywne powołanie się na linie orzecznicze otwiera drogę do poprawienia rozliczeń popełnionych przez ZUS w przeszłości.

Jakie dokumenty warto przygotować?

Przed złożeniem wniosku dobrze zgromadzić:

• decyzje emerytalne z ZUS
• dokumenty potwierdzające zatrudnienie
• zaświadczenia o zarobkach
• informacje o kapitale początkowym
• wcześniejsze decyzje dotyczące emerytury

Im dokładniejsza dokumentacja, tym łatwiej ocenić, czy istnieją podstawy do wyrównania i podwyższenia emerytury.

Czy każda sprawa przeciwko ZUS wymaga sądu?

Nie każda sprawa dotycząca ZUS wymaga od razu postępowania sądowego. W przypadku przeliczenia świadczenia w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sytuacja jest jednak bardziej złożona – zwłaszcza że wyrok nie został opublikowany, co może mieć wpływ na możliwość jego zastosowania przez ZUS.

Jeżeli ZUS wyda decyzję odmowną, wówczas może przysługiwać prawo do odwołania się do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Warto więc już na wcześniejszym etapie skonsultować swoją sytuację z prawnikiem, aby prawidłowo ocenić możliwości działania i przygotować odpowiednie dokumenty.