W ostatnim czasie szczególne znaczenie zyskał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20), który zakwestionował sposób pomniejszania emerytur powszechnych o kwoty wcześniej pobranych emerytur wcześniejszych. Orzeczenie to sprawiło, że wiele osób zaczęło zastanawiać się, czy mogą wystąpić o ponowne przeliczenie emerytury, a w konsekwencji uzyskać wyższe świadczenie oraz wyrównanie z ZUS.
Kluczowe znaczenie ma jednak sposób obliczenia emerytury oraz to, czy dana osoba należy do grupy objętej skutkami wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Obecnie nie weszły w życie żadne zmiany przepisów w tym zakresie. Choć planowana jest nowelizacja ustawy, możliwość ponownego ustalenia wysokości świadczenia należy oceniać na podstawie obowiązujących przepisów i aktualnego orzecznictwa, bez oczekiwania na przyszłe zmiany legislacyjne. W tym artykule wyjaśniamy, w jaki sposób nowe orzecznictwo zmieniło możliwości ponownego przeliczenia emerytury, kto może skorzystać z korzystniejszego ustalenia wysokości świadczenia oraz kiedy warto przeanalizować swoją decyzję emerytalną.
Co zmienił wyrok TK z 4 czerwca 2024 r. w sprawach pomniejszonych emerytur?
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (sygn. SK 140/20) dotyczył art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten przewidywał, że przy ustalaniu wysokości emerytury powszechnej podstawa jej obliczenia była pomniejszana o sumę wcześniej pobranych emerytur wcześniejszych. W praktyce oznaczało to, że osoby, które skorzystały z możliwości wcześniejszego przejścia na emeryturę, po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego często otrzymywały świadczenie niższe, niż gdyby takie pomniejszenie nie zostało zastosowane. Mechanizm ten budził liczne wątpliwości, zwłaszcza w sytuacjach, gdy decyzje o przejściu na wcześniejszą emeryturę były podejmowane w odmiennym stanie prawnym lub bez możliwości przewidzenia późniejszych skutków finansowych.
Trybunał Konstytucyjny uznał, że w zakresie objętym rozpoznawaną sprawą stosowanie tego przepisu narusza konstytucyjne standardy ochrony praw obywateli, w szczególności zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochronę praw nabytych. W konsekwencji wyrok otworzył drogę do kwestionowania decyzji opartych na tym przepisie i stworzył podstawę do ubiegania się o ponowne ustalenie wysokości emerytury. W niektórych przypadkach może to również prowadzić do wypłaty wyrównania za okres, w którym emerytura była pomniejszona.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba pobierająca emeryturę automatycznie otrzyma wyższe świadczenie. Możliwość skorzystania ze skutków wyroku zależy od indywidualnej sytuacji ubezpieczonego, w tym daty przyznania wcześniejszej emerytury, okoliczności jej pobierania oraz spełnienia warunków wynikających z obowiązujących przepisów i praktyki stosowanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Kto może skorzystać z ponownego przeliczenia emerytury?
Największe znaczenie wyrok ma dla osób, które:
- najpierw pobierały wcześniejszą emeryturę,
- następnie przeszły na emeryturę powszechną,
- a przy ustalaniu wysokości świadczenia ZUS zastosował mechanizm przewidziany w art. 25 ust. 1b ustawy.
Znaczenie mają również daty przejścia na wcześniejszą i powszechną emeryturę. Najczęściej chodzi o osoby, które wystąpiły o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r., natomiast powszechny wiek emerytalny osiągnęły po 31 grudnia 2012 r.
Problem może dotyczyć przede wszystkim kobiet urodzonych w latach 1954–1966 oraz mężczyzn urodzonych w latach 1949–1952 i 1954–1961. Każdy przypadek wymaga jednak indywidualnej oceny.
Kiedy ponowne przeliczenie emerytury nie będzie możliwe?
Wyrok TK nie obejmuje wszystkich emerytów. Podstaw do ponownego ustalenia świadczenia zwykle nie ma, jeżeli:
- ZUS nie zastosował art. 25 ust. 1b przy obliczaniu emerytury,
- emeryt nigdy nie pobierał wcześniejszej emerytury,
- wysokość świadczenia została ustalona według innych zasad.
Znaczenie mogą mieć również wcześniejsze regulacje dotyczące poszczególnych grup emerytów. Dotyczy to przede wszystkim części osób z rocznika 1953, wobec których ustawodawca wprowadził odrębne rozwiązania mające na celu usunięcie skutków stosowania art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z tego względu sytuacja prawna tej grupy może różnić się od sytuacji innych emerytów, a możliwość ponownego ustalenia wysokości świadczenia zależy od indywidualnych okoliczności oraz obowiązujących przepisów.
Czy warto złożyć wniosek do ZUS w sprawie przeliczenia emerytury?
Jeżeli przed przejściem na emeryturę powszechną pobierana była wcześniejsza emerytura, warto przeanalizować decyzję ZUS. Jeżeli świadczenie zostało obliczone z zastosowaniem art. 25 ust. 1b ustawy, może istnieć podstawa do wystąpienia o ponowne przeliczenie emerytury.
Trzeba jednak pamiętać, że każda sprawa jest indywidualna. Samo powołanie się na wyrok TK nie gwarantuje zmiany decyzji ani przyznania wyrównania. Dlatego przed złożeniem wniosku o ponowne przeliczenie emerytury warto dokładnie przeanalizować dokumentację oraz sposób obliczenia świadczenia.
Podsumowanie – co warto wiedzieć przed skorzystaniem z ponownego przeliczenia emerytury?
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. ma szczególne znaczenie dla osób, wobec których przy ustalaniu emerytury powszechnej zastosowano art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W praktyce ZUS często odmawia zmiany decyzji, wskazując m.in. na brak publikacji wyroku w Dzienniku Ustaw. W takich przypadkach część spraw trafia do sądów, które dokonują własnej oceny zasadności roszczeń.
Dlatego przed złożeniem wniosku warto przeanalizować decyzję ZUS oraz sposób obliczenia emerytury. Pozwala to ocenić, czy w konkretnej sprawie istnieją podstawy do ubiegania się o wyższą emeryturę lub wyrównanie.
FAQ – najczęstsze pytania seniorów
Czy wyrok TK z 4 czerwca 2024 r. oznacza automatyczne podwyższenie emerytury?
Nie. Wyrok nie powoduje automatycznej zmiany wysokości świadczeń. Aby ubiegać się o ponowne ustalenie emerytury, konieczne jest spełnienie określonych warunków oraz złożenie odpowiedniego wniosku do ZUS.
Kto może skorzystać z ponownego przeliczenia emerytury?
Tak, mogą to zrobić przede wszystkim osoby, które pobierały wcześniejszą emeryturę, a następnie przeszły na emeryturę powszechną i przy ustalaniu świadczenia ZUS zastosował art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej analizy.
Czy można otrzymać wyrównanie emerytury?
Tak, w niektórych przypadkach ponowne ustalenie wysokości emerytury może wiązać się również z wypłatą wyrównania. Zależy to jednak od okoliczności konkretnej sprawy oraz obowiązujących przepisów.
Co zrobić, jeśli ZUS odmówi ponownego przeliczenia emerytury?
Od decyzji ZUS można wnieść odwołanie do właściwego sądu za pośrednictwem ZUS. Co do zasady termin na złożenie odwołania wynosi miesiąc od dnia doręczenia decyzji.
Czy wyrok TK dotyczy wszystkich emerytów?
Nie. Wyrok odnosi się wyłącznie do określonych przypadków związanych ze stosowaniem art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Osoby, wobec których przepis ten nie został zastosowany, co do zasady nie skorzystają z ponownego przeliczenia emerytury na tej podstawie.