Wyrównanie emerytury może oznaczać zwrot nawet kilku lub kilkudziesięciu tysięcy złotych oraz wyższą emeryturę na przyszłość. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. wielu seniorów sprawdza, czy ZUS prawidłowo obliczył świadczenie. Wyjaśniamy, komu przysługuje wyrównanie emerytury, za jaki okres można je otrzymać, od czego zależy jego wysokość i jakie znaczenie ma najnowsze orzeczenie TK.
Co zmienił wyrok TK z 4 czerwca 2024 r. w sprawie emerytur?
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego zakwestionował stosowanie przepisów, które prowadziły do pomniejszania podstawy obliczenia emerytury powszechnej o kwoty pobranych wcześniej emerytur. Zdaniem Trybunału takie rozwiązanie mogło naruszać konstytucyjne prawa ubezpieczonych, którzy w momencie przechodzenia na wcześniejszą emeryturę nie mogli przewidzieć skutków późniejszych zmian przepisów.
Wyrok może mieć znaczenie dla osób, których emerytura została obliczona z zastosowaniem zakwestionowanego przez TK mechanizmu. W takich przypadkach możliwe jest wystąpienie
o ponowne przeliczenie emerytury. Jeśli okaże się, że emerytura została zaniżona, emeryt może otrzymać wyrównanie oraz wyższe świadczenie na przyszłość.
Nie oznacza to jednak automatycznego wzrostu świadczeń dla wszystkich emerytów. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy decyzji wydanych przez ZUS oraz okoliczności przejścia na emeryturę.
Kto może ubiegać się o przeliczenie i wyrównanie emerytury?
Problem może dotyczyć kobiet urodzonych w latach 1954–1966 oraz mężczyzn urodzonych w latach 1949–1952 i 1954–1961, którzy najpierw pobierali wcześniejszą emeryturę, a następnie przeszli na emeryturę powszechną. Chodzi o osoby, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r., a powszechny wiek emerytalny osiągnęły po 1 stycznia 2013 r. To właśnie w tej grupie ZUS mógł zastosować mechanizm pomniejszający podstawę obliczenia emerytury powszechnej o kwoty wcześniej pobranych świadczeń.
Od czego zależy wysokość wyrównania emerytury?
Wysokość wyrównania emerytury nie jest stała i zależy przede wszystkim od różnicy między emeryturą wypłacaną przez ZUS a tą, która przysługiwałaby bez zastosowania kwestionowanego mechanizmu – im większa różnica miesięczna, tym wyższa łączna kwota wyrównania.
Znaczenie mają także indywidualne okoliczności sprawy, w tym sposób przejścia na emeryturę oraz zasady, według których ZUS obliczył świadczenie
Za jaki okres można dostać wyrównanie emerytury?
Wyrównanie emerytury co do zasady obejmuje świadczenia wypłacone w przeszłości, jednak nie zawsze za cały okres pobierania zaniżonej emerytury. W praktyce najczęściej przysługuje maksymalnie za 3 lata wstecz od dnia złożenia wniosku.
W niektórych przypadkach zakres wyrównania emerytury może być ograniczony do krótszego okresu, w zależności od podstawy prawnej i momentu złożenia wniosku o ponowne przeliczenie emerytury. Ostateczny okres zależy od indywidualnej oceny sprawy przez ZUS lub sąd.
Dlaczego ZUS może odmówić wyrównania emerytury?
ZUS często odmawia wypłaty wyrównania emerytury, wskazując przede wszystkim brak podstawy prawnej do przeliczenia świadczenia, brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw, niespełnienie warunków ustawowych albo brak błędu w pierwotnym wyliczeniu emerytury. W praktyce oznacza to, że organ rentowy nie zawsze uznaje istnienie przesłanek do zmiany wcześniejszej decyzji. Taka odmowa nie kończy jednak sprawy, ponieważ często stanowi dopiero podstawę do dalszego postępowania przed sądem.
Czy odmowa ZUS kończy sprawę emerytury?
Nie. Od decyzji ZUS można wnieść odwołanie do sądu w terminie 30 dni od jej doręczenia. W toku postępowania sąd może ponownie ocenić sprawę i – w zależności od ustaleń – zmienić decyzję ZUS, zobowiązać do ponownego przeliczenia emerytury oraz przyznać wyrównanie świadczenia.
Przykład z życia – przeliczenie i wyrównanie emerytury
Pani Stanisława, urodzona w 1959 r., przeszła na emeryturę powszechną po wcześniejszym pobieraniu emerytury nauczycielskiej. Pewnego dnia przeczytała w prasie o wyroku Trybunału Konstytucyjnego i dowiedziała się, że może on dotyczyć osób w podobnej sytuacji do jej własnej. Postanowiła złożyć do ZUS wniosek o ponowne przeliczenie emerytury oraz wypłatę wyrównania. ZUS odmówił, powołując się na brak publikacji wyroku TK w Dzienniku Ustaw. Pani Stanisława nie zgodziła się z tą decyzją i skorzystała z pomocy prawnej, wnosząc odwołanie do sądu.
Sąd przychylił się do jej stanowiska i zobowiązał ZUS do podwyższenia świadczenia oraz wypłaty wyrównania. W efekcie emerytura Pani Stanisławy wzrosła o 700 zł miesięcznie. Oznacza to, że wyrównanie za okres 36 miesięcy wyniosło 25 200 zł (700 zł × 36 miesięcy).
Podsumowanie – kiedy mogę ubiegać się o wyrównanie emerytury?
Wyrównanie emerytury polega na wypłacie zaległych świadczeń za okres, w którym emerytura była wypłacana w pomniejszonej wysokości. Jego wysokość zależy od różnicy między wypłacanym świadczeniem a emeryturą ustaloną po ponownym przeliczeniu oraz od okresu objętego wyrównaniem, zazwyczaj do 3 lat wstecz od złożenia wniosku.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. umożliwił części emerytów kwestionowanie sposobu obliczenia świadczeń, jednak każda sprawa wymaga indywidualnej oceny.
Ostateczna kwota wyrównania zależy od okoliczności sprawy i sposobu wcześniejszego obliczenia emerytury.
FAQ – najczęstsze pytania seniorów
Czy wyrównanie emerytury jest wypłacane automatycznie?
Nie. Konieczne jest złożenie wniosku do ZUS.
Za jaki okres można dostać wyrównanie emerytury?
Najczęściej wyrównanie obejmuje okres maksymalnie do 3 lat wstecz od dnia złożenia wniosku.
Czy odmowa ZUS oznacza koniec sprawy?
Nie. Od decyzji ZUS można odwołać się do sądu w terminie 30 dni od jej doręczenia.