Przeliczenie emerytury górniczej po wyroku TK – sprawdź

Przeliczenie emerytury górniczej może mieć znaczenie dla osób, które najpierw pobierały wcześniejsze świadczenie, a po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego otrzymały emeryturę pomniejszoną o sumę wcześniej pobranych emerytur. Szczególnie istotne są przypadki osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r.

Wyrok TK z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20,  dotyczy ściśle określonej grupy osób, w tym również górników które skorzystały z wcześniejszych uprawnień emerytalnych, a następnie uzyskały emeryturę w powszechnym wieku. Przy analizie przeliczenia emerytury należy zwrócić szczególną uwagę na następujące roczniki: kobiety urodzone w latach 1954–1966, mężczyźni urodzeni w latach 1949–1952 oraz w 1954–1961.

Oznacza to, że górnicy spełniający przesłanki wskazane w wyroku mogą ubiegać się o ponowne przeliczenie emerytury, jeżeli przy obliczaniu emerytury powszechnej zastosowano wobec nich zakwestionowany przez Trybunał mechanizm pomniejszenia świadczenia o kwoty wcześniej pobranych emerytur. 

Ponowne przeliczenie emerytury górniczej – co jest najważniejsze?

Ponowne przeliczenie emerytury górniczej w kontekście wyroku SK 140/20 dotyczy przede wszystkim szczególnego mechanizmu, a nie zwykłego przeliczenia stażu lub zarobków.

Najważniejszy jest przypadek emeryta, który przed 6 czerwca 2012 r. złożył wniosek o wcześniejszą emeryturę, a następnie po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego miał ustaloną emeryturę powszechną z pomniejszeniem o sumę wcześniej pobranych świadczeń.

W przypadku górników szczególne znaczenie ma fakt, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej obejmował również wskazane w ustawie emerytalnej emerytury górnicze. Nie oznacza to jednak automatycznego prawa do podwyżki. W każdej sprawie trzeba ustalić podstawę przyznania emerytury, daty, sposób obliczenia świadczenia oraz aktualną możliwość prawną jego ponownego ustalenia.

Co powinien zrobić emeryt górniczy, który podejrzewa zaniżenie świadczenia?

Najlepiej zacząć od zebrania dokumentów. Szczególnie ważne są decyzja o przyznaniu emerytury górniczej oraz decyzja o przyznaniu emerytury powszechnej.

Następnie trzeba ustalić chronologię sprawy: kiedy złożono wniosek o przyznanie emerytury górniczej, kiedy przyznano emeryturę górniczą, jak długo była pobierana, kiedy osiągnięto powszechny wiek emerytalny i kiedy wystąpiono o emeryturę powszechną.

Kolejny krok to sprawdzenie, czy ZUS zastosował mechanizm pomniejszenia o sumę wcześniej pobranych emerytur. Jeżeli tak, warto przeanalizować, czy sytuacja ubezpieczonego odpowiada warunkom wskazanym w wyroku SK 140/20.

Dopiero po takiej analizie można ocenić, czy właściwym działaniem będzie wniosek do ZUS o ponowne przeliczenie emerytury czy też – w przypadku już decyzji odmownej – odwołanie do sądu.

Ile może wynosić różnica po ponownym przeliczeniu emerytury górniczej?

Nie ma jednej kwoty, którą można przypisać wszystkim emerytom górniczym. Wysokość ewentualnej różnicy zależy m.in. od podstawy obliczenia emerytury powszechnej, zgromadzonych składek, kapitału początkowego, okresu pobierania wcześniejszej emerytury oraz sumy świadczeń, którą wcześniej pobrał ubezpieczony. Można jednak przedstawić prosty przykład.

Pan Jan przeszedł na emeryturę górniczą przed 6 czerwca 2012 r. i przez kilka lat pobierał świadczenie. Łączna wartość wypłaconych emerytur wyniosła 300 tys. zł. Po osiągnięciu 65 lat otrzymał emeryturę powszechną, przy której ZUS zastosował mechanizm pomniejszenia podstawy o wcześniej pobrane świadczenia.

Jeżeli po ponownym ustaleniu okaże się, że emerytura powinna być wyższa o 800 zł miesięcznie, roczna różnica wyniosłaby 9600 zł. To tylko przykład pokazujący skalę możliwej różnicy – nie oznacza, że każdy emeryt górniczy otrzyma podwyżkę w takiej wysokości.

Najważniejsze informacje dla emeryta górniczego:

Jeżeli jesteś emerytem górniczym i zastanawiasz się, czy przysługuje Ci ponowne przeliczenie emerytury, nie zaczynaj od sprawdzania samego rocznika. Najważniejsze są dokumenty i historia Twojej emerytury.

W szczególności sprawdź:

•  czy przed 6 czerwca 2012 r. złożyłeś wniosek o wcześniejszą emeryturę objętą art. 25 ust. 1b;
•  czy przed 1 stycznia 2013 r. nie osiągnąłeś jeszcze powszechnego wieku emerytalnego;
•  czy później została ustalona Twoja emerytura powszechna;
•  czy przy jej obliczaniu ZUS pomniejszył podstawę o sumę wcześniej pobranych emerytur.

Jeżeli wszystkie te elementy występują w Twojej sprawie, warto przeanalizować możliwość wystąpienia o ponowne obliczenie wysokości emerytury. To właśnie dlatego przed złożeniem wniosku warto sięgnąć do decyzji ZUS i sprawdzić, czy w decyzji dotyczącej emerytury powszechnej rzeczywiście zastosowano pomniejszenie o sumę wcześniej pobranych emerytur. W takiej sytuacji przydatna może się również okazać pomoc prawnika.