Emerytura górnika KGHM – czy warto sprawdzić sposób obliczenia emerytury powszechnej?

Górnicy KGHM, którzy przez lata pracowali w kopalniach miedzi, mogą mieć szczególne uprawnienia emerytalne. Emerytura górnika KGHM może jednak wymagać dokładnego sprawdzenia, ponieważ wcześniej pobierana emerytura górnicza (emerytura wcześniejsza) mogła wpłynąć na wysokość późniejszej emerytury powszechnej. W takich sprawach istotne znaczenie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20 (dalej: wyrok TK SK 14/20).

Czy były górnik KGHM może sam sprawdzić, czy ZUS prawidłowo obliczył emeryturę?

Tak. Pierwszym krokiem powinno być zebranie decyzji ZUS dotyczących emerytury.

Należy sprawdzić podstawę prawną świadczenia, daty złożenia wniosków oraz sposób ustalenia wysokości emerytury. Szczególną uwagę warto zwrócić na informację, czy od podstawy obliczenia emerytury powszechnej odjęto wcześniej pobrane świadczenia.

W sprawach związanych z wyrokiem TK SK 140/20 ważna jest również data 6 czerwca 2012 r. Trybunał odniósł się bowiem do sytuacji osób, które przed tą datą złożyły wniosek o określone świadczenie, nie wiedząc o późniejszej zmianie zasad obliczania emerytury powszechnej.

Co należy sprawdzić w decyzji ZUS?

Najważniejsza nie jest sama końcowa kwota emerytury, ale sposób, w jaki została ustalona. Były górnik powinien sprawdzić, czy ZUS uwzględnił wcześniej pobieraną emeryturę górniczą przy obliczaniu emerytury powszechnej.

Znaczenie ma tutaj art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W uproszczeniu przepis przewidywał pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury powszechnej o sumę określonych wcześniej pobranych świadczeń.

Dla emeryta oznaczało to, że wcześniejsze wypłaty mogły wpłynąć na wysokość późniejszej emerytury. Problem dotyczył szczególnie osób, które zdecydowały się na wcześniejsze świadczenie przed zmianą przepisów.

Dlaczego data 6 czerwca 2012 r. jest tak ważna?

6 czerwca 2012 r. ogłoszono ustawę z dnia 11 maja 2012r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw , która zmieniła zasady dotyczące obliczania niektórych emerytur. Nowe rozwiązania zaczęły obowiązywać od 1 stycznia 2013 r.

Osoba, która zdecydowała się na wcześniejsze przejście na emeryturę, nie mogła znać przyszłej zmiany przepisów. Jeżeli górnik KGHM złożył wniosek o określone świadczenie przed 6 czerwca 2012 r., a później jego emerytura powszechna została pomniejszona o wcześniej pobrane świadczenia, warto sprawdzić, czy jego sytuacja odpowiada warunkom wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny.

Czy każdy emeryt górniczy KGHM może liczyć na przeliczenie?

Nie. Przeliczenie emerytury KGHM nie przysługuje automatycznie każdemu byłemu górnikowi.

Trzeba sprawdzić rodzaj wcześniejszej emerytury, datę złożenia wniosku, moment przejścia na emeryturę powszechną oraz sposób zastosowania przepisów przez ZUS.

Dlatego dwaj górnicy KGHM mogą mieć zupełnie różną sytuację prawną, nawet jeżeli pracowali w tej samej kopalni. Decydujące znaczenie ma dokumentacja dotycząca konkretnego świadczenia.

Jak wygląda sytuacja górnika KGHM na konkretnym przykładzie?

Pan Jan, były pracownik kopalni KGHM, przeszedł na emeryturę górniczą 1 października 2011 r. Następnie przez kilka lat pobierał to świadczenie. Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego w 2016 r. wystąpił do ZUS o ustalenie emerytury powszechnej.

Jeżeli ZUS przy obliczaniu nowego świadczenia pomniejszył jego podstawę o wcześniej pobraną emeryturę górniczą, warto sprawdzić, czy sprawa może być objęta skutkami wyroku TK SK 140/20.

Przykład pokazuje, dlaczego w takich sprawach ważne są nie tylko lata pracy w KGHM, ale również dokładne daty przejścia na emeryturę i sposób jej obliczenia przez ZUS. Każdy przypadek wymaga jednak indywidualnej analizy dokumentów.

Co oznacza wyrok TK SK 140/20 dla górników?

4 czerwca 2024 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie SK 140/20. Trybunał uznał, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, w określonym zakresie dotyczącym osób, które złożyły wniosek o świadczenie przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z Konstytucją.

Trybunał wskazał na problem związany z ochroną zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Osoby przechodzące na wcześniejszą emeryturę nie mogły wówczas przewidzieć, że przyszłe zmiany przepisów wpłyną na sposób ustalania wysokości ich późniejszej emerytury powszechnej. 

Wyrok może mieć ogromne znaczenie dla części osób pobierających emerytury górnicze. Nie oznacza jednak automatycznego przeliczenia świadczeń wszystkich emerytowanych górników.

Co zrobić, jeśli ZUS odmówi przeliczenia?

Jeżeli ZUS odmówi ponownego ustalenia emerytury, należy sprawdzić uzasadnienie decyzji. Od decyzji dotyczącej świadczenia emerytalnego co do zasady można odwołać się do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem ZUS.

Termin na odwołanie wynosi miesiąc od doręczenia decyzji. Dlatego nie warto zwlekać z analizą dokumentów.