Co to jest art. 25 ust. 1b ustawy o FUS? Mechanizm pomniejszenia wyjaśniony prostym językiem

Art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych  ma znaczenie dla osób, które pobierały określoną wcześniejszą emeryturę, a następnie wystąpiły o emeryturę po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. W praktyce przepis przewidywał pomniejszenie podstawy obliczenia nowej emerytury o sumę wcześniej pobranych świadczeń.

Co oznacza art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej i rentowej?

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych określa zasady przyznawania i obliczania emerytur. Art. 25 dotyczy podstawy obliczenia emerytury. W uproszczeniu jest to wartość, od której następnie ustala się wysokość świadczenia. Art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej wprowadził zasadę, że w określonych przypadkach tę podstawę należy pomniejszyć o sumę wcześniej pobranych emerytur.

Co to oznacza dla emeryta? Jeżeli ktoś najpierw pobierał świadczenie objęte tym przepisem, a później przechodził na emeryturę powszechną, wcześniejsze wypłaty mogły mieć wpływ na wysokość nowego świadczenia.

Na czym polega mechanizm pomniejszenia emerytury?

Mechanizm można pokazać na prostym przykładzie. Załóżmy, że podstawa obliczenia emerytury wynosi 500 tys. zł. Wcześniej ubezpieczony pobrał świadczenia w łącznej wysokości 100 tys. zł. W uproszczeniu mechanizm z art. 25 ust. 1b ww. ustawy oznaczał pomniejszenie podstawy emerytury o tę kwotę, czyli do 400 tys. zł.

Nie jest to rzeczywiste wyliczenie emerytury konkretnej osoby. Pokazuje jedynie zasadę działania przepisu.

Kogo dotyczył ten przepis?

Przepis ten dotyczył osób, które pobierały wcześniejszą emeryturę, a następnie po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego wystąpiły o emeryturę powszechną. Przy jej obliczaniu ZUS pomniejszał podstawę o sumę wcześniej pobranych świadczeń. Szczególnie istotne są osoby, które wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyły przed 6 czerwca 2012 r.

Nie oznacza to jednak, że wyrok dotyczy każdej osoby, która pobierała wcześniejszą emeryturę.Znaczenie mają również rodzaj pobieranego świadczenia, data złożenia wniosku oraz sposób, w jaki ZUS obliczył późniejszą emeryturę.

Dlaczego tak ważna jest data 6 czerwca 2012 r.?

6 czerwca 2012 r. to data związana z wejściem w życie rozwiązania wprowadzającego mechanizm pomniejszenia emerytury. Ma ona szczególne znaczenie w kontekście wyroku TK SK 140/20.

Trybunał uznał, że osoba, która przed tą datą złożyła wniosek o określone wcześniejsze świadczenie, nie mogła przewidzieć, że w przyszłości wypłacone jej emerytury wpłyną na sposób obliczenia emerytury powszechnej. Zdaniem TK naruszało to konstytucyjną zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Co wynika z wyroku TK SK 140/20?

4 czerwca 2024 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 25 ust. 1B ustawy emerytalnej jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim ma zastosowanie do osób, które złożyły wniosek o świadczenie wymienione w tym przepisie przed 6 czerwca 2012 r.

Nie oznacza to jednak, że cały art. 25 ust. 1b został uznany za niekonstytucyjny ani że każda osoba pobierająca wcześniejszą emeryturę automatycznie ma prawo do wyższej emerytury.

Zakres wyroku jest określony i dlatego każdą sprawę trzeba analizować indywidualnie. Istotne są dokumenty dotyczące wcześniejszej emerytury oraz decyzja, w której ZUS ustalił wysokość emerytury powszechnej.

Co warto sprawdzić w dokumentach?

Najważniejsza będzie decyzja ZUS dotycząca wcześniejszej emerytury oraz decyzja o przyznaniu emerytury powszechnej. Warto zwrócić uwagę na podstawę prawną świadczenia i sposób jego wyliczenia.

Jeżeli dokument wskazuje, że podstawa obliczenia emerytury została pomniejszona o wcześniej pobrane świadczenia, kolejnym krokiem powinno być sprawdzenie daty złożenia wniosku o wcześniejszą emeryturę.

Dobrze zachować również pisma kierowane do ZUS i odpowiedzi organu. Mogą one być potrzebne, jeżeli sprawa będzie wymagała dalszego postępowania.