Ponowne przeliczenie emerytury górniczej po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20, może dotyczyć części górników, którzy najpierw pobierali emeryturę górniczą, a później, po osiągnięciu wieku emerytalnego przeszli na emeryturę powszechną. Nie decyduje jednak sam fakt pracy w górnictwie ani rok urodzenia. Najważniejsze jest też to, kiedy górnik złożył wniosek o wcześniejszą emeryturę, na jakiej podstawie ją otrzymał oraz czy ZUS, wyliczając późniejszą emeryturę, odjął wcześniej pobrane świadczenia.
Które roczniki górników powinny sprawdzić emeryturę?
W przypadku górników szczególnej uwagi wymagają przede wszystkim mężczyźni urodzeni w latach 1949 – 1952 oraz 1954 – 1961. Sprawdzenia wymagają przede wszystkim górnicy którzy przed 6 czerwca 2012 r. złożyli wnioski o emeryturę górniczą na podstawie przepisów wymienionych w art. 25 ust. 1b, oraz przeszli na emeryturę powszechną na wniosek złożony przez nich po 01.01.2013 r.
Dlaczego data 6 czerwca 2012 r. jest tak ważny dla górników?
6 czerwca 2012 r. została ogłoszona nowelizacja ustawy emerytalnej, która wprowadziła do ustawy niekorzystny przepis art. 25 ust. 1b. Przepis ten wprowadził mechanizm, w wyniku którego pomniejszano podstawę obliczenia emerytury powszechnej o kwoty wcześniej pobranych emerytur. Problem polegał na tym, że część górników podejmowała decyzję o przejściu na wcześniejszą emeryturę, nie mając świadomości, że taki mechanizm zostanie w przyszłości wprowadzony do ustawy.
Górnik, który składał wniosek o emeryturę górniczą, podejmował decyzję w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy. Nie wiedział, że w przyszłości kwoty wypłaconej mu emerytury mogą zostać odjęte przy obliczaniu jego emerytury powszechnej.
Trybunał Konstytucyjny uznał, że wobec tych osób nie zapewniono odpowiedniej ochrony zaufania obywatela do państwa i prawa. Dlatego 6 czerwca 2012 r. stał się ważną datą graniczną.
Przykład pomniejszonej emerytury górniczej:
Pan Krzysztof urodzony w 1950 r., który w 2010 r. złożył wniosek o emeryturę górniczą, czyli przed 06.06.2012 r. ZUS przyznał mu świadczenie, które mężczyzna pobierał przez kilka lat.
Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego górnik wystąpił o emeryturę powszechną. ZUS obliczył ją według nowych zasad, ale od podstawy obliczenia odjął sumę świadczeń, które górnik wcześniej pobrał.
W takim przypadku warto sprawdzić, czy górnik spełnia warunki wynikające z wyroku TK SK 140/20. Sam fakt, że urodził się w 1950 r., nie przesądza jeszcze o wyniku. Znaczenie ma przede wszystkim to, że wniosek o wcześniejsze świadczenie został złożony przed 6 czerwca 2012 r. i że później zastosowano wobec niego mechanizm z art. 25 ust. 1b.
Jak sprawdzić, czy ZUS pomniejszył emeryturę górnika?
Najważniejszym dokumentem jest decyzja ZUS o przyznaniu emerytury powszechnej. Trzeba znaleźć w niej sposób obliczenia świadczenia. Jeżeli pojawia się informacja o pomniejszeniu podstawy obliczenia emerytury o sumę wcześniej pobranych emerytur, jest to sygnał, że art. 25 ust. 1b został zastosowany.
Następnie należy sięgnąć do wcześniejszej decyzji o przyznaniu emerytury górniczej. W niej trzeba sprawdzić podstawę prawną świadczenia oraz datę złożenia wniosku.
Dopiero po zestawieniu obu decyzji można odpowiedzieć na pytanie, czy konkretny górnik znajduje się w grupie, której sytuację warto analizować w związku z wyrokiem TK. Przydatna może być konsultacja z prawnikiem specjalizującym się w sprawach emerytalnych.
Czy każdy górnik może przeliczyć emeryturę po wyroku TK SK 140/20?
Nie. Wyrok nie daje automatycznego prawa do przeliczenia emerytury górniczej. Szczególnie istotne są rodzaj wcześniejszej emerytury, data złożenia wniosku oraz sposób obliczenia późniejszej emerytury powszechnej.
Które roczniki górników powinny sprawdzić swoje emerytury?
Sytuację powinni sprawdzić w szczególności górnicy z roczników 1949–1952 oraz 1954–1961. W ich przypadku warto sięgnąć do decyzji ZUS i sprawdzić, w jaki sposób została obliczona emerytura powszechna.
Czy górnik, który przeszedł na emeryturę przed 2012 r., powinien sprawdzić decyzję ZUS?
Tak, zwłaszcza jeśli wniosek o wcześniejszą emeryturę został złożony przed 6 czerwca 2012 r., a później ZUS przy obliczaniu emerytury powszechnej odjął kwoty wcześniej pobranej emerytury górniczej.