6 najczęstszych mitów o unieważnianiu umów w USD

Kredyty w dolarach amerykańskich nie są tak często omawiane jak zobowiązania frankowe. Nie oznacza to jednak, że w przypadku umów w USD nie mogą pojawić się problemy związane z ich konstrukcją. W szczególności znaczenie może mieć sposób określenia kwoty zobowiązania, zasady przeliczania waluty czy sposób ustalania kursów przez bank.

Warto też pamiętać, że możliwość zakwestionowania umowy nie wynika wyłącznie z tego, że kredyt był powiązany z walutą obcą. Decydujące znaczenie ma treść konkretnego kontraktu oraz okoliczności, w jakich został zawarty. UOKiK wskazuje, że w umowach dotyczących kredytów waloryzowanych do waluty obcej mogą występować postanowienia podlegające ocenie pod kątem ich niedozwolonego charakteru.

Mit 1: Kilkanaście lat od podpisania umowy oznacza, że sprawa jest już zamknięta

Sam czas zawarcia umowy nie pozwala jeszcze stwierdzić, że kredyt w USD jest przedawniony i nie można już dochodzić żadnych roszczeń.

Przedawnienie należy rozpatrywać w odniesieniu do konkretnego roszczenia oraz okoliczności danej sprawy. Znaczenie może mieć m.in. moment, w którym konsument dowiedział się o potencjalnie niedozwolonym charakterze postanowień umownych. W sprawach dotyczących kredytów waloryzowanych do waluty obcej kwestia ta była również przedmiotem rozstrzygnięć Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Dlatego osoba posiadająca spłacony kredyt w USD nie powinna zakładać wyłącznie na podstawie daty zawarcia umowy, że jej roszczenia są już bezpowrotnie przedawnione.

W praktyce warto sprawdzić przede wszystkim datę zawarcia umowy, okres jej wykonywania, moment spłaty oraz okoliczności, w których kredytobiorca dowiedział się o możliwej wadliwości jej postanowień.

Mit 2: Po spłacie kredytu w dolarach nie można już podważać umowy

Całkowite uregulowanie zobowiązania nie musi oznaczać końca możliwości dochodzenia roszczeń. Spłacony kredyt w USD również może wymagać analizy pod kątem znajdujących się w nim postanowień.

Znaczenie ma przede wszystkim to, czy umowa zawierała zapisy, które mogą zostać uznane za niedozwolone, a także jakie świadczenia kredytobiorca spełnił na rzecz banku. UOKiK wskazuje, że jeżeli podpisana umowa zawiera niedozwolone postanowienia, nie wiążą one konsumenta z mocy prawa, a w przypadku sporu możliwe jest dochodzenie swoich praw przed sądem powszechnym.

Nie oznacza to oczywiście, że każda osoba, która spłaciła kredyt dolarowy, automatycznie ma podstawy do wystąpienia z pozwem. Konieczne jest sprawdzenie dokumentacji oraz terminów dotyczących konkretnych roszczeń.

Mit 3: Tylko frankowicze mogą kwestionować swoje umowy

Popularność spraw CHF sprawiła, że część kredytobiorców utożsamia problem niedozwolonych klauzul abuzywnych wyłącznie z frankami szwajcarskimi.

To zbyt daleko idące założenie. UOKiK w materiałach dotyczących kredytów hipotecznych wyrażonych w walutach obcych wskazywał również na przykłady postanowień odnoszących się do CHF/USD/EUR, w tym zapisów dotyczących przeliczania wypłaconej kwoty oraz rat według kursów z tabel banku.

Oznacza to, że również umowa kredytu w USD może zostać poddana analizie pod kątem klauzul abuzywnych. Nie przesądza to jeszcze o jej nieważności. Sąd musi ocenić konkretną umowę, jej postanowienia oraz sposób ich stosowania.

Dlatego pytanie czy można unieważnić kredyt w USD? nie powinno być rozstrzygane wyłącznie na podstawie waluty, z którą powiązane było zobowiązanie.

Mit 4: Unieważnienie umowy sprawia, że kredytobiorca zatrzymuje kapitał bez rozliczenia

Argument o „darmowym mieszkaniu” często pojawia się przy okazji dyskusji o nieważności kredytów waloryzowanych do waluty obcej. W rzeczywistości skutki nieważności są znacznie bardziej złożone.

Jeżeli sąd stwierdzi nieważność umowy, konieczne jest rozliczenie świadczeń spełnionych przez obie strony. Oznacza to, że unieważnienie umowy kredytu w USD nie sprowadza się do sytuacji, w której kredytobiorca zachowuje otrzymane środki i nie musi się z bankiem rozliczyć.

Jednocześnie nieważność oznacza, że umowa nie może stanowić podstawy do dalszego naliczania świadczeń wynikających z jej postanowień. To właśnie sposób wzajemnego rozliczenia stron ma istotne znaczenie przy ocenie ekonomicznych skutków pozwu.

Warto więc odróżnić dwa zagadnienia: skutki stwierdzenia nieważności oraz sposób rozliczenia kapitału i świadczeń przekazanych wcześniej bankowi.

Mit 5: Bank po przegranej sprawie zawsze może doliczyć wynagrodzenie za korzystanie z kapitału

Perspektywa dodatkowego roszczenia banku może budzić obawy u osób rozważających pozew o unieważnienie kredytu w USD. Nie można jednak przyjmować, że bankowi automatycznie należy się dodatkowe wynagrodzenie za okres korzystania przez konsumenta z udostępnionych środków.

Kwestia takich roszczeń była przedmiotem sporów prawnych na tle kredytów wa. UOKiK wskazywał, że w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu hipotecznego wyrażonego w walucie obcej brak jest podstaw do przyznania bankowi wynagrodzenia za korzystanie z kapitału oraz odsetek z tego tytułu.

Nie oznacza to jednak, że każdą sprawę można rozstrzygnąć jednym zdaniem. Skutki nieważności i wzajemne roszczenia stron należy oceniać w odniesieniu do konkretnej umowy oraz aktualnego stanu prawnego.

Samo przekonanie, że po wygranej sprawie kredytobiorca „będzie musiał zapłacić bankowi za korzystanie z pieniędzy”, nie powinno więc być traktowane jako automatyczna konsekwencja procesu.

Mit 6: Przewalutowanie kredytu w USD zawsze rozwiązuje problem korzystniej niż proces

Dla części osób przewalutowanie kredytu w USD może być interesującą alternatywą dla sporu z bankiem. Nie oznacza to jednak, że każda propozycja zmiany waluty będzie korzystniejsza od dochodzenia roszczeń.

Przed podpisaniem aneksu warto sprawdzić, jak zmieni się wysokość zobowiązania, oprocentowanie, harmonogram spłat oraz jakie będą skutki prawne zawarcia porozumienia. Szczególne znaczenie może mieć również to, czy kredytobiorca w zamian za zmianę warunków nie rezygnuje z możliwości dochodzenia określonych roszczeń.

Natomiast nie ma jednej odpowiedzi odpowiedniej dla wszystkich kredytobiorców. W jednym przypadku ugoda lub przewalutowanie może być rozsądnym rozwiązaniem, w innym korzystniejsze może okazać się przeanalizowanie podstaw do zakwestionowania umowy.

Podsumowanie

Wokół kredytów w USD funkcjonuje wiele przekonań, które wynikają przede wszystkim z przenoszenia doświadczeń ze spraw frankowych na inne rodzaje umów waloryzowanych do waluty obcej.

Tymczasem sama waluta kredytu nie przesądza o tym, czy umowa jest wadliwa. Znaczenie mają jej konkretne zapisy, sposób określenia świadczeń stron, mechanizm przeliczania waluty oraz zasady ustalania kursów. UOKiK potwierdza, że postanowienia umów kredytów waloryzowanych do waluty obcej mogą podlegać indywidualnej kontroli pod kątem ich niedozwolonego charakteru.